search
frame
WGMdesigner

MỘT SỐ NHẬN ĐỊNH TỪ ĐỢT KHAI QUẬT KHẢO CỔ DI TÍCH THÀNH CHA NĂM 2016

Đăng bởi: hoanggia 02-07-2017   : MỘT SỐ NHẬN ĐỊNH TỪ ĐỢT KHAI QUẬT KHẢO CỔ DI TÍCH THÀNH CHA NĂM 2016"   :21

Những phát hiện mới ở đợt khai quật năm 2015 từ thành Cha-kinh đô ban đầu của nhà nước Champa khi dời đô từ Quảng Nam vào Bình Định, nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu như: Hình thái kiến trúc của đền thờ thế kỷ 4 - 6, quy mô, mặt bằng

 Đặc biệt là lý giải về sự xuất hiện nhiều đồ gốm phong cách Sa Huỳnh muộn trong hố khai quật. Từ đó, Trung tâm Nghiên cứu Kinh thành tiếp tục phối hợp với Bảo tàng Tổng hợp, Ban Quản lý di tích Bình Định tiến hành khai quật lần thứ hai di tích thành Cha, năm 2016.
Ngày 23/12/2016, Bảo tàng Tổng hợp cùng Ban Quản lý di tích đã phối hợp Trung tâm Nghiên cứu Kinh thành tổ chức Hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ lần thứ hai. Sau đây, Bảo tàng Tổng hợp Bình Định lược ghi từ Hội nghị báo cáo sơ bộ.
 
Toàn cảnh hố khai quật Di tích Thành Cha năm 2016
 
Để tìm hiểu sâu và toàn diện hơn về kiến trúc các vòng thành, các di tích kiến trúc đã xuất lộ trong hố khai quật năm 2015 và phát hiện những di tích mới bổ sung tư liệu và giúp cho những hiểu biết đầy đủ hơn về di tích thành Cha trong lịch sử văn hóa Champa nói chung, các di tích Champa ở Bình Định nói riêng, Đoàn khai quật do PGS-TS Lại Văn Tới, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh thành đã mở 03 hố khai quật (H02, H03, H04) và 01 hố thám sát (TS01). Hố khai quật trên vòng thành Ngoại phía Bắc (hố cắt bờ thành, H02), hai hố hố khai quật (H03, H04) mở trên gò ông Tỵ . 
Với hố cắt bờ thành phía Bắc, đây là lần đầu tiên khai quật cắt thành Cha để tìm hiểu cấu trúc đất đắp thành, kỹ thuật đắp, vật liệu đắp, niên đại và chủ nhân của thành Cha. Từ sinh thổ (đất gốc), thành được đắp cao 3,5m, đất đắp thành là đất sét pha nhiều cát màu vàng, hạt thô to, được chọn lọc và xử lý khá kỹ, không lẫn tạp chất. Từ dưới lên trên, các lớp đất được đắp theo từng lớp dày không đều. Khi đắp các lớp, đất được san phẳng, lớp đất dưới dày hơn lớp trên. Đất lớp 5, 6 có hiện tượng laterite. Đất lớp 2, 3 có hiện tượng bị phong hóa biểu hiện là các dải đất mỏng màu trắng bạc, hạt thô và bở rời[1]. Lớp 5 có hiện tượng võng ở giữa[2]. Các hiện tượng đất lớp 2, 3 và 5 có thể biểu hiện sự gián đoạn giữa các lần đắp, nhưng khoảng cách không qua xa, nên sự khác biệt không rõ ràng. Lớp 4 đất lẫn than đen và có một vài dải than đen hình thấu kính, cho thấy có thể do cây cỏ mọc trên mặt thành bị cháy hoặc do sinh hoạt của cư dân đương thời mà dấu tích còn để lại là những đồ gốm thô trong lớp 5, 6.
Sự xuất lộ dấu vết đoạn tường xây bằng gạch ở vị trí 1/3 tường thành phía Nam và cao so với mặt đất gốc (sinh thổ) 2m, cùng với những đống gạch đổ chỉ có ở phía Nam tường gạch, trong các lớp đất 2, 3, 4, cho thấy khả năng thành được xây dựng trong hai đợt. Đợt 1, đắp từ chân đến độ cao khoản 2m, tương đương với lớp 5, 6. Đợt 2, để gia cố thành vững chắc, người Chăm đã xây tường gạch ở phía trong tường thành, cao khoảng 1,20m, sau đó đắp mở rộng về phía Nam và đắp cao ở phía Bắc với độ cao bằng mặt tường gạch. Dấu vết nhận thấy trong hố khai quật là lớp gạch xuất lộ từ cuối lớp 1, đầu lớp 2, tức nằm dưới lớp mặt 20 - 30cm.
Theo ghi chép của tư liệu lịch sử và các nghiên cứu gần đây đều cho rằng, đất đắp thành Cha được trộn thêm gạch vụn hoàn toàn không xuất hiện trong hố khai quật thành năm nay (2016). Tường thành được đắp bằng đất sét pha cát vàng thuần khiết, được tuyển chọn, xử lý khá kỹ và không lẫn tạp chất. Gạch vụn nhận thấy ở các lớp đất gần mặt thành hiện nay là do tường gạch đổ và bị vỡ vụn theo thời gian và tác động của con người. Qua điều tra khảo sát các vòng thành, thấy rằng taluy tường thành phía ngoài đều không xuất hiện gạch vỡ và gạch vụn, chỉ có trên mặt thành và bờ thành phía trong. Hiện tượng này đúng với kết quả hố khai quật tường thành Ngoại phía Bắc. Do đó, có thế lấy kết quả khai quật thành Ngoại phía Bắc năm nay liên hệ cho các tường thành của toàn bộ hệ thống thành Cha.
Niên đại của thành có 2 giai đoạn: giai đoạn sớm là lớp thành đắp dưới chân tường gạch, trong chứa gốm thô, khuyên tai đá Sa Huỳnh muộn và đồ đất nung Champa sớm, khoảng thế kỷ 4 - 6, khi đó thành còn thuộc châu Vijaya. Giai đoạn 2 là lớp thành được gia cố bằng tường gạch và các lớp đất mở rộng về phía Nam và đắp phủ trùn cao ở phía Bắc, niên đại khoảng thế kỷ 7 - 9, khi thành Cha đóng vai trò là kinh đô ban đầu khi người Chăm chuyển đô từ Quảng Nam vào Bình Định năm 1000.
Kết quả khai quật hai hố trên gò ông Tỵ được mở về phía Đông của hố khai quật năm 2015 được chia thành hai lớp văn hóa. Lớp trên là văn hóa Champa, lớp dưới là văn hóa Sa Huỳnh muộn với nhiều hiện vật lần đầu tiên phát hiện.
Hội nghị báo cáo sơ bộ khai quật Di tích Thành Cha năm 2016
 
Qua kết quả đợt khai quật đoàn công tác có một số nhận xét:
Lần đầu tiên khai quật cắt thành Cha và đã thu được kết quả khả quan, cung cấp nhiều tư liệu về di tích, di vật, cấu tạo các lớp đất, giúp chúng ta hiểu biết chi tiết và đầy đủ hơn về kỹ thuật đắp, chất liệu, các giai đoạn đắp thành, niên đại và chủ nhân của thành Cha.
Qua kết quả các hố khai quật trên gò Ông Tỵ cho thấy địa tầng khu di tích có 02 lớp văn hóa: Sa Huỳnh muộn ở dưới và lớp văn hóa Champa ở trên. Lớp văn hóa Champa, được chia thành 2 lớp nhỏ: bên dưới  là lớp cư trú với hệ thống hố chôn cột kiểu kiến trúc nhà sàn, sâu xuống lớp văn hóa Sa Huỳnh ở hố H03. Bên trên là lớp kiến trúc chồng xếp lên nhau với niên đại kéo dài trên 10 thế kỷ, từ thế kỷ 4 đến thế kỷ 15 (1471), trải qua các thời kỳ Châu Vijaya cho đến nhà nước Vijaya.
Đây là lần đầu tiên phát hiện được lớp văn hóa cư trú Champa sớm, niên đại thế kỷ 2 - 4.
Phát hiện kiến trúc xây tường, lát nền gạch, có sự gia cố các móng trụ cột, mái lợp ngói âm dương, đặc biệt là ngói âm kích thước lớn, trên lưng có đinh nhọn hay gắn vật trang trí và ngói ống lợp diền mái trang trí mặt hề và sư tử với nhiều cách thức thể hiện khác nhau, được xây dựng ở trung tâm thành Nội, niên đại thế kỷ 4 - 6.
Liên kết với kiến trúc đền thờ phát hiện trong hố khai quật năm 2015, chúng ta được một mặt bằng kiến trúc khá hoàn chỉnh. Từ Đông sang Tây,  gồm: Cửa ra vào có trụ, có cối cửa –> Hệ thống kiến trúc có 6 trụ cột, mái lợp ngói –> Sân gạch –> Đền thờ có hố thiêng.
Phát hiện kiến trúc với các vật liệu xây dựng (gạch, ngói) và trang trí kiến trúc mang phong cách Kherme, có niên đại thể kỷ 11- 12 (Hố thảm sát).
- Phát hiện 04 nền tháp gạch Champa niên đại thế kỷ 11 - 13 (Lớp kiến trúc KT02 hố H03 (2 di tích) và hố H04 (2 di tích).
Qua địa tầng hố khai quật và qua các rãnh đào để nghiên cứu địa tầng cho thấy, gò Ông Tỵ là gò đất nhân tạo, được hình thành trong quá trình xây dựng các kiến trúc Champa ở Đây. Đặc biệt hơn nữa là, trước khi khu vực này được người Chăm chọn để xây dựng các công trình kiến trúc, đã có lớp cư dân Champa cư trú từ trước đó.
Đối với các di tích kiến trúc trong các hố khai quật trong thành Nội còn nhiều bộ phận trong các di tích kiến trúc chưa xuất lộ hết, như: Nền đầm gạch vụn phẳng, vuông vức, hình chữ nhật quy chuẩn có 2 tường gạch giới hạn hai bên xuất lộ sát vách Đông và còn ăn vào phần đất chưa khai quật của vách Đông - hố H04. Hai đường gạch xuất lộ sát vách Bắc và vách Đông, chúng vuông góc với nhau, trên mặt xuất lộ nhiều lỗ (tròn hoặc gần tròn) khoét sâu xuống nền gạch ở hố H03. Hệ thống 6 móng trụ xây dựng quy chuẩn, gia cố bằng gạch vỡ kiến cố, xếp thành 2 hàng khoảng cách đều nhau theo chiều Đông Tây ở hố H03; 4) Kiến trúc sử dụng gạch, ngói âm dương, đặc biệt là “ngói lòng máng” có đinh nhọn ở mặt bụng hoặc gờ cao trên lưng hay loại hình ngói úp (ngói dương) có trang trí đầu ngói mang phong cách Kherme phát hiện trong hố thám sát (TS01).
Đối với tường thành Ngoại phía Bắc và hệ thống tường thành Cha kết quả khai quật bước đầu cung cấp những tư liệu giúp chúng ta hiểu được cấu tạo, vật liệu, kỹ thuật xây đắp tường thành. Đây mới là nhận thức ban đầu, còn cần nhiều tư liệu lịch sử, môi trường, địa chất, kết quả phân tích mẫu khảo cổ của khoa học tự nhiên hỗ trợ, giúp nhận thức của chúng ta chân xác hơn. Tương lai, chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu để có những hiểu biết về: 1)Khối lượng và thành phần vật liệu xây thành, 2) Nguồn nhân lực và vai trò quản lý nhân lực đắp thành, 3) Nguồn lực kinh tế và vai trò chính trị trong việc huy động nguồn lực phục vụ đắp thành và các hoạt động khác; 4) Ngoài chức năng phòng ngự (quân sự), trung tâm kinh tế-chính trị (kinh đô/kinh thành), thành Cha còn có chức năng nào khác (hẹn thống đê điều, đường giao thông, quản lý và cung cấp nguồn nước…); 5) Trong hệ thống các di tích Champa ở Bình Định, thành Cha có quan hệ thế nào với thành Đồ Bàn, với hệ thống các di tích: Khu đền tháp ở Núi Cấn và Thủ Thiện (phía Tây) – Trung tâm thành Cha (ở giữa) – Tháp Bình Lâm, thành và cảng Thi Nại (phía Đông).
Với diện tích khai quật gần 900m2 (trong 2 đợt khai quật) so với diện tích của thành Cha (32.886m2) và quy mô rộng lớn của kinh đô Vijaya (thành Nội 16.400m2) là chưa nhiều. Kết quả khai quật đã cung cấp nhiều tư liệu quan trọng xung quanh thành Cha và kinh đô Vijaya, nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu tiếp theo. Để hiểu biết cụ thể và đầy đủ hơn về kinh đô Vijaya và vị trí vai trò của nó trong lịch sử Champa cần tiếp tục khảo sát, nghiên cứu, tập hợp và hệ thống hóa tư liệu Thành Cha đầy đủ, khoa học với kỹ thuật quản lý, khai thác hiện đại và thuật lợi nhất, phục vụ học tập, nghiên cứu và quảng bá giá trị của di tích ở trong và ngoài nước.
Ghi chép của Phương Nam

Tin cùng chuyên mục

Giới thiệu

BinhdinhFFC, nơi bình luận bóng đá, văn hóa nghệ thuật, đất nước con người Bình Định. BinhdinhFFC, nơi chia sẻ gửi gắm những kỷ niệm tới những người Bình Định xa quê, chia sẻ những tấm lòng nhân ái đến những người nghèo khổ...

Liên hệ

Ban Quản Trị BinhDinhFFC.com

Email:admin@binhdinhffc.com

Số Lượt truy cập :

Số người online :

© 2004 - 2015. BinhDinhFFC.com . Thiết kế bởi: WGM Designer Group