Nên chăng cần có đánh giá khách quan để vinh danh tài năng và tiết nghĩa của những người con đất Bình Định từng là danh thần của chúa Nguyễn và triều Nguyễn Gia Miêu?
Đã có Hội thảo “Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam”:
Hội thảo “Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam”: Nhiều vấn đề cần làm sáng tỏ - TTO
Hội thảo triều Nguyễn, chúa Nguyễn: Nhìn nhận lại khách quan, khoa học, công bằng - TT&VH
Như vậy, liệu ta có nên "khách quan, trung thực, công bằng" để nhìn nhận và đánh giá lại, ít nhất là về tài năng, nghĩa khí và lòng trung liệt, của những người con đất Bình Định đã từng phục vụ cho chúa Nguyễn và triều Nguyễn, như: Châu Văn Tiếp, Lê Chất, Ngô Tùng Châu, Đặng Đức Siêu ( ở đây hoặc ở đây ),v.v...
Bởi vì, thật đáng buồn, khi tôi có dịp đến dự tiệc cưới ở nhà một cựu chủ tịch xã Cát Tài, vậy mà khi hỏi đến Ngô Tùng Châu, người mà "Chỉ non sông giã với cô thành, chén tân khổ nhắp ngon mùi chính khí", thì không ai biết cả!
Tất nhiên: "Do những biến động lịch sử, cách nhìn nhận và đánh giá của hậu thế về vai trò của chúa Nguyễn và triều Nguyễn có rất nhiều thay đổi qua mỗi thời kỳ. Có khi một chiều ngợi ca, có khi phê phán, thậm chí mạt sát. Nhưng cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu “nhận thức lại lịch sử” đã trở thành nhu cầu của thời đại.
Nhận thức lại triều Nguyễn - như GS Phan Huy Lê nói trong lời đề dẫn - luôn là một tất yếu, và một quá trình vận động, không có chân lý cuối cùng. Cũng vì thế mà tại hội thảo lớn nhất từ trước đến nay về chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn có những vấn đề vẫn còn tiếp tục cần được làm sáng tỏ"
Nhưng đó là nhận thức và đánh giá về các chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn Gia Miêu. Còn ở đây, những người con đất Bình Định là danh thần triều Nguyễn, khi mà quan niệm lúc bấy giờ "trung quân tức là ái quốc", thì không thể không ghi nhận họ là danh nhân đáng được vinh danh vậy!
Tại sao, khi mà ở miền nam có lăng Lê Văn Duyệt, khói hương nghi ngút... thì ở ta những người con Bình Định, như đã nêu trên, mà tài năng và tiết nghĩa nào có kém thua, ngay tại quê nhà không mấy ai biết đến!