CHÀNG LÍA

Cảm xúc, tản mạn về đất và người Bình Định, những gửi gắm tâm tình qua các danh lam thắng cảnh, địa danh, dấu xưa thành cũ...

Moderator: Bình Lâm

CHÀNG LÍA

Postby dh_dsn on Sun Jun 06, 2004 7:03 am

CÁC BẠN Ở DIỄN ĐÀN BIẾT VỀ MỘT NHÂN VẬT CÓ THẬT Ở BÌNH ĐỊNH VÀO THỜI TRƯỚC KHÔNG, ĐÓ LÀ "CHÀNG LÍA". RẤT LÀ TÀI GIỎI, NẾU BIẾT THÌ POST BÀI LÊN THAM GIA.
MY BLACK HORSE !
WIN...WIN...WIN...
dh_dsn
Thành viên
 
Posts: 7
Joined: Fri Mar 19, 2004 4:36 am
Location: HCM
Blog: View Blog (0)
Top

Postby Bình Lâm on Sun Jun 06, 2004 2:41 pm

Là một hiệp sĩ áo vải, sống vào thời chúa Nguyễn. Cha là người huyện Phù Ly, ở gần miền Bích Khê. Nhân dân đã đặt bài vè "Chàng Lía", có câu:

Có người ở Phủ Quy Nhơn

Ở Phù Ly huyện gần miền Bích Khê

Bích Khê là khe xanh, chỉ miền sơn cước.

Mẹ là người thôn Phú Lạc, huyện Tuy Viễn. Lía mồ côi cha. Mẹ đem về nuôi ở quê ngoại, lớn lên ở chăn trâu cho một phú hộ trong thôn.

Lía rất thương mẹ. Đến ở nhà người, nhưng tối nhất định trở về với mẹ. Và những lúc ra đồng, vào rừng, hễ bắt được con cá, con chim, đều để dành về dâng cho mẹ, những khi không bắt được chim cá, thường bắt trộm gà vịt ở các thôn xóm xa, làm thịt đem về, nói dối rằng vịt nước, gà rừng. Nhiều lần, bà mẹ sanh nghi, không chịu ăn, gạn hỏi:

- Bắt trộm của ai?

Lía năn nỉ:

- Thấy mẹ khổ, Lía kiếm về nuôi mẹ. Mẹ ăn đi cho Lía vui lòng.

Bà mẹ nhất định không ăn thì Lía chui đầu vào lòng khóc đến lúc mẹ chịu ăn mới thôi. Bà mẹ giận dỗi thì Lía xin chừa. Nhưng rồi thỉnh thoảng vẫn đem về không chiếc đùi gà thì cũng nửa thân vịt.

Lía trông không có gì khác chúng bạn. Thân vóc cũng không được vạm vỡ. Song sức mạnh thật phi thường. Mỗi lần gây sự đánh nhau, Lía chấp hàng vài ba chục trẻ em đồng lứa. Những khi hai trâu báng lộn, một mình Lía nắm một đuôi trâu, cả bọn mục đồng nắm một đuôi kéo lui ra không cho báng. Lúc nào trâu của Lía cũng bị kéo lui xa hơn. Bởi thế bọn mục đồng đều khiếp sợ Lía. Lía bảo gì phải nghe theo nấy, không ai dám cãi, cũng không ai dám tỏ ý bất bình.

Một hôm cao hứng, Lía rủ bọn trẻ vật một con trâu nghé của Lía chận, xẻ thịt thui ăn. Ăn xong sai đem tất cả da xương và lông lá… vào rừng chôn dấu kỹ, chỉ để lại đuôi trâu. Lía lấy đuôi cắm xiên xiên xuống đất, rồi khuân một tảng đá to lớn đè lên trên, chừa ló mõm chót với chồm lông đen. Đoạn chạy về nhà báo cùng chủ:

- Trâu đương ăn, bỗng rống lên một tiếng, rồi chui tọt xuống đất. Chúng tôi nắm đuôi kéo không lên.

Chủ nhà lật đật chạy ra xem. Thấy đuôi trâu, nắm kéo thử, nhưng mắc cứng, nhổ không ra. Hỏi đoàn mục đồng, chúng đều nói theo Lía. Sau dò biết được sự thật, chủ nhà tức mình đuổi Lía ra khỏi nhà.

Lía về ở cùng mẹ, thấy mẹ làm lụng đầu tắt mặt tối, mà tháng ngày vẫn hụt trước thiếu sau, bèn lén đi bẻ bí trộm, đào khoai trộm,… đem về giúp mẹ. Bà mẹ rầy rà mãi không được. Mong nhờ chữ nghĩa thay đổi tính tình, bà cho Lía đi học. Lía học rất tối, lại hay gây gổ, đánh đá bè bạn. Thầy dạy mãi không được, phải đuổi ra khỏi trường.

Sợ mẹ, không dám về nhà, Lía đi lang thang trong rừng, chợt thấy một lão trượng đang cùng cọp đánh nhau. Lão trượng râu tóc bạc phơ, nhưng diện mạo quắc thước, tay kiếm lanh như chớp. Còn cọp là một con cọp vện tàu cau, vừa lớn vừa dữ. Hai bên đánh nhau cả buổi mà vẫn không bên nào chịu nhượng bên nào. Rồi hai bên đều dừng lại, đứng thủ thế ghìm nhau. Lía đi lẻn ra phía sau lưng cọp, thình lình nhảy bổ tới, tay ôm cổ, chân kẹp hông. Cọp thất kinh, nhào lộn mấy vòng, nhưng Lía đeo cứng, không sao hất ra nổi. Cọp thất thế, vuốt dùng không được, chỉ cố sức vùng vẫy để thoát thân. Cọp càng vùng vẫy, Lía càng siết chặt. Cọp nghẹt thở, lần lần đuối sức rồi tắt hơi. Lão trượng vui mừng đến hỏi, Lía thưa rõ lai lịch. Lão trượng tỏ ý muốn đem về nuôi. Lía hớn hở đưa về xin phép mẹ. Bà mẹ làm lễ bái lão trượng mà gởi con. Lão trượng để cọp lại cho mẹ Lía xẻ thịt bán làm vốn nuôi thân và dắt Lía lên núi.

Lão trượng vốn là một võ tướng của nhà Lê. Vì chán họ Trịnh, ghét họ Nguyễn, bỏ quan về ở ẩn. Lão trượng dạy Lía võ nghệ. Lía học văn thì tối mà học võ lại rất sáng. Học đâu thuộc đó. Học quyền xong, học sang kiếm, côn. Môn nào cũng tinh nghệ. Lía lại tự nguyện được phép phi thân, đứng đỉnh núi này nhảy sang đỉnh núi kia một cách dễ dàng như nhảy qua khe suối. Lại có thể đứng dưới đất nhảy lên đọt cây cao, đứng như con chim, rồi nhảy xuống nhẹ nhàng như một chiếc lá rụng.

Lía ở núi hơn 5 năm. Sau khi lão trượng qua đời thì Lía trở về cùng mẹ. Lúc bấy giờ Lía đã trưởng thành, ngày lên núi kiếm thịt về nuôi mẹ. Nhưng tánh khí ngang tàng, không chịu nổi những cảnh bất công trong xã hội, nên thường can thiệp vào việc người. Bọn cường hào, ô lại rất ghét, nhưng sợ không dám làm gì.

Một hôm, một tên lính nha về làng, cậy thế hiếp đáp dân chúng. Lía nổi giận đánh chết. Bọn cường hào được dịp trả thù, liền đi báo quan. Quan cho lính đến vây nhà bắt. Biết rằng không thể ở nơi quê nhà được nữa. Lía bèn cõng mẹ, nhảy qua rào, nhảy chuyền từ nóc nhà này sang nóc nhà nọ, chạy ra bờ sông Côn, lội qua Phú Phong, đi thẳng vào núi xanh trú ẩn.

Vào núi, Lía gặp một đoàn lục lâm mời làm chúa, Lía sai sửa sang thành Uất Trì của Chiêm thành ở Bá Bích làm sơn trại. Thành Uất Trì cũng thường được gọi là thành Lía hoặc thành Ôn Công tức là thành của các ông ác ôn. Đoàn lục lâm ngày ngày kéo nhau đi ăn cướp. Dân tuần, lính canh không chống nổi. Ai nấy đều khiếp sợ, nhiều nhà giàu thuê võ sĩ đến giữ tài sản. Nhưng tất cả xa gần đều thất đảm mỗi khi bọn Lía đến. Vì tay côn của Lía mỗi khi vung ra thì hàng nghìn người phải ngã quị, không một võ sĩ nào có thể chịu nổi được một roi. Bởi vậy tiếng tăm của bọn Lía lừng lẫy khắp nơi. Không ai còn dám lãnh giữ của mướn và bọn Lía đến đâu không ai dám chống cự.

(còn tiếp)
Image
Còn ăn, hết về ngoại ăn
Bình Lâm
Ban huấn luyện
 
Posts: 934
Joined: Mon Apr 19, 2004 12:10 am
Location: Tuy Phước (Gia Lai)
Blog: View Blog (0)
Top

Postby sang on Thu Jun 10, 2004 2:37 am

Chàng Lía hình như chỉ là nhân vật hư cấu thôi! Nhưng không biết có phải hư cấu từ một nhân vật có thật nào đó. Chứ người gì mà lưng trói với tấm phản vùng vẫy giữa ba quân, nhảy lên núi, băng rừng vùn vụt về Phú Phong. Mà tấm phản có nhỏ đâu?
sang
Thành viên
 
Posts: 15
Joined: Mon Apr 19, 2004 11:40 am
Location: Long An
Blog: View Blog (0)
Top

Chàng Lía (tiếp theo)

Postby Bình Lâm on Thu Jun 10, 2004 5:18 am

Được tin Quy Nhơn có biến, quan thừa tuyên dinh Quảng Nam, một mặt cho binh vào cứu viện, một mặt làm sớ tâu về Phú Xuân, Chúa Nguyễn cử người vào trấn Quy Nhơn và cấp thêm một đạo tinh binh để đánh dẹp.

Lía biết trước, nên cho đắp thành lũy thêm cao và mở thêm đường bí mật để tiếp tế cho dễ dàng trong khi bị bao kích. Địa thế đã hiểm, việc phòng bị lại chu đáo nên Truông Mây bị công phá mấy năm liền, vẫn không chút nao núng. Liệu dùng sức không thắng nổi, viên Trấn thủ Quy Nhơn bèn rút quân về để mong thắng bằng mưu. Dò biết nàng ái thiếp của cựu tuần phủ, từ khi bắt về trại, được Lía tin yêu lấy làm vợ, y viện bèn tìm người thân quyến của nàng cho vào trại dụ dỗ làm nội ứng.

Mưu chước đã thành chỉ còn chờ cơ hội.

Một hôm, bọn Lía đánh cướp được một đám lớn, về xẻ bò mổ trâu ăn mừng. Vợ Lía lén bỏ thuốc mê vào rượu. Cả trại đều say vùi. Lía và Cha Hồ, Chú Nhẫn bị nàng ép uống cũng say. Hồ, Nhẫn thì nằm gục nơi bàn tiệc mà ngủ, còn Lía thì gượng vào nội tẩm. Lúc bấy giờ đã khuya.

Nơi Lía nằm không để vật gì khác hơn là một tấm phản ngựa gõ độc chiếc, dày hơn một gang tay, rộng năm gang và nặng đến 10 người khiêng. Lúc nghỉ ngơi, Lía cởi trần nằm sải trên phản, không cần chăn, không cần gối.

Lía lảo đảo vào nằm sải nơi phản. Vừa đặt lưng thì ngủ thiếp. Vợ Lía lấy dây thừng trói tay chân chắc chắn rồi trói ghì cả châu thân vào tấm phản. Lại biết Lía có đầu tóc dài và lợi hại như đầu tóc Lã Bố, nàng rẽ mái tóc vóc thành hai đuôi sam làm dây cột siết đầu Lía vào phản. Nàng trói luôn Cha Hồ, Chú Nhẫn bỏ nằm giữa trại. Đoạn mở cửa thành đi thẳng về Quy Nhơn báo tin cho viên Trấn thủ.

Viên Trấn thủ Quy Nhơn đem quân lên trại Lía thì trời đã gần sáng.

Cả trại còn say. Trong ngoài im phăng phắc. Cửa thành bỏ trống, nhưng viên Trấn thủ còn ngại Lía bày mưu gạt gẫm nên không giám cho quân nhập thành. Quân vây thành đợi trời thật sáng. Sau khi cho người dò la hư thiệt, viên Trấn thủ hô quân ùa vào thành. Lúc bây giờ một ít lâu la vừa tỉnh rượu thấy quân lính kéo vào, thất kinh la ó. Nhưng bọn lâu la giật mình tỉnh dậy, chưa kịp đứng lên thì lớp đã bị giết, lớp bị bắt. Cha Hồ, Chú Nhẫn không cựa quậy nổi. Lía nghe ồn, mở mắt, thấy mình bị trói, nổi giận hét lên một tiếng, giãy đứt dây trói chân…. vừa lúc ấy quân lính ùa vào bắt. Lía vùng đứng lên, mang tấm phản sau lưng. Quân lính áp tới, Lía quay tròn mình, dùng phản làm binh khí, đánh ngã tất cả. Ra ngoài thấy toàn thể bộ hạ bị hại, liệu không phương cứu vãn, bèn mở vòng vây, mang tấm phản nhảy lên núi. Quân lính không thể đuổi kịp, đành phá hủy sơn trại rồi dẫn bọn Cha Hồ, Chú Nhẫn về Quy Nhơn.

Lía lên núi, cứ mang tấm phản, theo đường rừng mà đi. Phần thương đồng đảng bị hại, phần giận con đàn bà gian ác, Lía muốn xuống thẳng Quy Nhơn để rửa thù. Nhưng không làm sao cởi được trói. Đi mãi trong rừng ngót mấy ngày đêm, chợt nhớ lại cảnh cũ, bèn băng rừng về Phú Phong. Vào Bá Bích thấy thành thành lũy đã bị phá tan hoang, cảnh vật đìu hiu quạnh quẽ! Phần thì đói, phần thì mệt mỏi, phần thì buồn thương… Lía không muốn đi nữa. Dựa tấm phản vào vách đá đứng nghỉ, lòng phân vân chưa biết phải làm gì đây. Chợt một ông lão, dép da trâu, vai mo cơm đòn gánh, tay xách rựa, ung dung đi tới, Lía gọi đến nhờ mở dây. Ông lão không chút chần chờ. Mở xong hỏi:

- Kẻ anh hùng sao đến nỗi sa cơ thất thế?

Lía đáp:

- Có cơm cho ăn rồi sẽ nói chuyện.

Ông lão trao mo cơm, bầu nước. Lía ăn uống xong, thuật hết mọi nỗi rồi nói:

- Chỉ vì một con đàn bà mà bạn bị hại, thân bị nhục, tội thật đáng chết. Ơn lão thương mở dùm trói, cứu giùm đói, không biết lấy gì đền đáp. Kính dâng vật này để đem xuống phủ lãnh thưởng.

Nói đoạn, giựt rựa nơi tay ông lão, tự chặt vào cổ. Máu phun đầu rơi.

Ông lão ứa nước mắt nói:

- Sao nhà ngươi nóng nảy thế?! Lão đây tài sơ sức yếu phải đợi chết già. Chớ nếu được như nhà ngươi thì há để cho bọn tham ô sống an nhàn trên mồ hôi nước mắt của dân chúng.

Rồi lo chôn cất Lía tử tế. Về nhà kể chuyện lại cho con cháu nghe, dặn không nên tiết lộ cho bọn quan quyền biết, và nói:

- Nếu Lía gặp được người như Lưu Huyền Đức để phò hoặc có được một người như Phạm Tăng ra giúp thì sự nghiệp nhất định là vẻ vang. Có thiên tài mà không có thiện duyên.

Lại nói:

- Những kẻ có tài xuất chúng không thể đem tài năng ra giúp đời được thì chúng không làm ăn cướp còn biết làm gì để bài tiết được nỗi uất hận ở trong lòng.

Viên Tuần phủ Quy Nhơn ra sức truy nã Lía, lâu ngày thấy không thu được kết quả gì, bèn bỏ qua. Và để trừ hậu họa, sai phá bằng tất cả thành lũy và chặt hết mây ở nơi Truông.

Khách bộ hành có dịp đi qua, đối cảnh nhớ người, lòng rung động theo câu ca dao Bình Định:

Chiều chiều én liệng Truông Mây

Cảm thương chú Lía bị vây trong thành.
Image
Còn ăn, hết về ngoại ăn
Bình Lâm
Ban huấn luyện
 
Posts: 934
Joined: Mon Apr 19, 2004 12:10 am
Location: Tuy Phước (Gia Lai)
Blog: View Blog (0)
Top


Post a reply

Smilies
em22 em36 em26 em39 em29 em35 em31 em34 em32 :D :) ;) :( :o :shock: :? 8-) :lol: :x :P :oops: :cry: :evil: :twisted: :roll: :!: :?: :idea: :arrow: :| :mrgreen: :geek: :ugeek:
Quote Selected
 

Return to Nước non Bình Định

Who is online

Users browsing this forum: Alexa [Bot], binhduong232 and 0 guests